KURTULUŞ SAVAŞI BATI CEPHESİ

2010-11-29 18:48:00

Batı Cephesi Muharebeleri

·  Kurtuluş Savaşı’nda Doğu ve Güney cephelerinin dışında asıl ve uzun savaşlar Yunanlılara karşı Batı Cephesi’nde yapıldı.

·  İzmir’i işgal eden Yunanlılara karşı Batı Anadolu’da cepheler oluşturuldu.

·  Düzenli ordunun kurulmasından sonra Yunan ordusuna karşı daha yoğun bir mücadele verildi.

Çerkez Ethem Olayı

·  Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra ordudan ayrılan Ethem Bey, Yunanlıların İzmir’i işgal etmesi üzerine silahlı mücadeleye başladı.

·  Kendisini Salihli Cephesi Komutanı ilan etti.

·  Emri altındaki insanlara maaş bağladı.

·  Milli Mücadeleye ve TBMM’ye karşı çıkan isyanlarda büyük ölçüde Ethem Bey’in birliklerinden faydalanıldı.

·  Fakat zamanla kendine duyduğu aşırı güven ve düzenli orduya katılmama tavrı bir soruna dönüştü.

·  Bağımsız hareket etmeye başlayan Ethem Bey, düzenli ordunun emrine girmedi.

·  Batı Cephesi komutanı olan İsmet Bey, askeri bir harekâtla Ethem Bey’i ve birliklerini kontrol altına almaya çalıştı.

·  Taraflar arasında çatışmalar yaşandı.

·  Bir süre sonra Ethem Bey can güvenliği sebebiyle yurdu terk ederken, birlikleri de düzenli orduya katıldı.

Yunanlıların Anadolu’da İlerleme Sebepleri:

1.Osmanlı ordusunun terhis edilmiş olması

2.Cephede ilk dönemde disiplin olmaması

3.İsyanlardan dolayı Anadolu’da birliğin geç sağ lanması

4.İngilizlerin Yunanlılara yardım etmesi

5.Mondros Mütarekesi’nin taşıdığı ağır maddelerden dolayı Osmanlı Devleti’nin üzerine düşen sorumlu luğu yerine getirememesi 

Paris Konferans’ında, Türkiye’nin mandaterliğinin hiç bir devlet tarafından alınmamasını savunan Fransa; Yunanistan’ın İzmir’i terk etmesini de isti yordu.

Dünya Müslümanlarından çekinen İngilizler, İs tanbul’u paylaşım planları içine almamıştır.

Paris Konferansında Kürtlerin mandaterliğini İngilizler kabul etmiştir. 

Batı Anadolu’da Yunanlılara karşı ilk mücadeleyi Kuva-yı Milliye birlikleri verdi. 1921 yılının başla rında oluşan düzenli ordu ise ilk savaşını Çerkez Ethem’e karşı vermek zorunda kaldı

8.9 Temmuz 1920’de Bursa işgal edilince meclis kürsüsüne siyah bir örtü çekildi. Bu örtü 6 Eylül 1922’de kaldırılmıştır. 

Birinci İnönü Savaşı (6-10 Ocak 1921)

Sebepleri:

1.Demir yolu hattından dolayı Yunanlılar Eskişe hir’i ele geçirmek istiyordu.

2.Yunanlılar, yardım alabilmek için, batılı devlet lere güçlerini ispatlamak istiyordu.

3.Yunanlılar Çerkez Ethem’in isyanından fayda lanmak istiyordu.

4.Yunanlılar TBMM’ye Sevr Antlaşmasını kabul ettirmek istiyordu. 

İsmet İnönü komutasındaki düzenli ordu Yunan lıları durdurmayı başarmıştır.

Birinci İnönü Zaferi’nin Önemi:

1.Düzenli ordu ilk zaferini kazandı.

2.İtilaf devletleri arasında anlaşmazlık yaşandı.

3.İsmet İnönü tuğgeneral rütbesi aldı.

4.TBMM’nin içte ve dışta saygınlığı arttı.

5.Çerkez Ethem isyanı bastırıldı.

6.Afganistan ve SSCB ile dostluk anlaşması imza landı.

7.İstiklal Marşı’mız kabul edildi (12 Mart 1921).

8.Teşkilat-ı Esasiye Kanunu kabul edildi.

9.Halkın orduya ve TBMM’ye karşı güveni arttı.

10.Asker toplama işi kolaylaştı.

11.İstanbul hükümeti ve TBMM Londra Konferan sına davet edildi. 

İstiklal Marşı’nın Kabulü (12 Mart 1921)

·  1920 yılında Erkân-ı Harbiye (Genel Kurmay Başkanlığı) tarafından ifade edildi.

·  1921 yılı başında Maarif Vekâleti (Milli Eğitim Bakanlığı) Türk milletinin ruhuna uygun mili bir marş yarışması açtı.

·  Yarışamaya 724 şair başvurdu, ancak birinciliğe lâyık eser bulunamadı.

·  Para ödüllü olduğu için yarışmaya katılmayan Mehmet Akif’e, bir şiir yazması için teklif götürüldü. Ödül kaldırıldı.

·  Mehmet Akif’in yazdığı şiir, 12 Mart 1921 tarihinde TBMM’nde coşkuyla kabul edildi.

·  Birincilik ödülünü kabul etmeyen Mehmet Akif, parayı Dârü’laceze’ye bağışlamıştır. 

Londra Konferansı (23 Şubat-12 Mart 1921)

Sebepleri:

1.Düzenli ordunun I. İnönü Savaşı’ndaki başarısı.

2.İtilaflar arasındaki anlaşmazlıklara çözüm aramak.

3.Rusya ile TBMM’nin yaklaşmaya başlaması.

4.TBMM’ye Sevr Antlaşması’nın kabul ettirilmek istenmesi.

5.Yunan ordusuna zaman kazandırma düşüncesi.

6.TBMM’nin Gümrü başarısı.

7.Güneyde Fransızlara karşı başarılı mücadeleler verilmesi.

Konferansa İngiltere, Fransa, İtalya, Yunanistan, Osmanlı Devleti ve TBMM katıldı. 

TBMM’yi hukuken tanımak istemeyen İngilizler, TBMM’yi konferansa direkt olarak davet etmeyip Londra Konferansı’na Türkiye’den öncelikle İstan bul hükümetini çağırmıştır. İngilizler, konferansta ikilik çıkarmak amacıyla ve TBMM’ye Sevr Ant­laşması’nı kabul ettirmek için İstanbul hükümetin den TBMM adına Mustafa Kemal’in uygun göre ceği bir temsilci getirmesini istemiştir. 

Mustafa Kemal, konferansa direkt olarak davet edilmedikçe TBMM’nin katılamayacağını bildi rince; TBMM de İtalya aracılığı ile konferansa direkt olarak davet edildi. 

Konferansa, TBMM adına Bekir Sami Bey; İstan bul hükümeti adına ise Tevfik Paşa katıldı. Konfe ransta Türk delegeleri arasında ikilik çıkarmak isteyen İtilaf Devletleri ilk konuşma hakkını Tevfik Paşa’ya verdiler. İtilaf devletlerinin oyununu boz mak isteyen Tevfik Paşa “Söz milletimin asıl tem silcilerinindir, sözün Anadolu Kurulu’na verilmesini rica ederim” der. 

TBMM’nin Konferansa Katılma Sebepleri:

1.Türklerin haklı davasını ve misak-ı millisini dün yaya duyurmak.

2.İşgalcilerin “Türk milleti barışa yanaşmıyor” tezini çürütmek.

3.Yeni kurulan orduya zaman kazandırmak.

4.TBMM’yi hukuken tanıtmak. 

Konferansta işgalciler Türklere sürekli olarak Sevr Antlaşmasını kabul ettirmeye çalışmıştır. Sadece Sevr Antlaşması’nda belirlenen asker sayısının bir miktar artırılabileceği söylenmiştir. 

Bekir Sami Bey, Fransa, İngiltere ve İtalya ile esir mübadelesine ve ekonomiye yönelik antlaşmalar imzalamıştır. Bekir Sami Bey, bu antlaşmalarda eşitlik ilkesini gözetmemiştir. İtalya ve Fransa’ya ekonomik tavizler verirken; İngilizlerle yaptığı esir mübadelesi antlaşmasına göre İngilizlerin sadece Malta’daki esirleri serbest bırakmasını; diğerlerini ise değişim dışı tutmasını kabul etmiştir. Bekir Sami Bey’in yaptığı bu antlaşmaları TBMM eşitlik ilkesine uymadığı için kabul etmediği gibi; Bekir Sami Bey’i de Dışişleri Bakanlığı’ndan almıştır. Bu antlaşmalar, TBMM’nin antlaşma imzalanabilecek diplomatik saygınlığa ulaştığını göstermiştir. 

Londra Konferansı’nın Önemi:

1.TBMM hukuken tanındı.

2.Sevr Antlaşması’ndan işgalcilerin taviz verebile ceği görüldü.

3.İşgalciler arasındaki görüş ayrılıkları büyüdü.

4.Konferanstan sonuç çıkmaması, Türk milletine tam zafer kazanılması gerektiğini gösterdi. 

Türk-Afgan Dostluk Antlaşması (1 Mart 1921)

TBMM ve Afganistan karşılıklı olarak birbirinin meşruluğunu tanımayı ve yardımlaşmayı kabul ettiler.

Önemi:

İlk defa bir doğulu İslam devleti, TBMM’yi ve Misak-ı Milli’yi tanıdı.

Not: Afganistan, 1919’a kadar İngiliz sömürgesi altındaydı. 

Moskova Antlaşması (16 Mart 1921)

Türk-Rus Yakınlaşmasının Sebepleri:

1.TBMM’nin Gümrü başarısı

2.I. İnönü Zaferi’nin kazanılması

3.TBMM’nin güvenilir dost imajı vermesi

4.SSCB’nin dost arayışı

5.TBMM’nin İtilaf devletleri ile yaklaşıyor olması

6.Boğazların açık halde oluşunun SSCB’yi kendi adına endişelendirmesi

7.Güneyde Fransızlara karşı başarılar kazanılması

8.Mustafa Kemal’in diplomatik çabaları

9.Her iki ülkenin de ortak düşmanının olması

10.Rusya’nın Anadolu mücadelesini kendi rejimine dönüştürmek istemesi

Antlaşmanın Maddeleri:

1.Liman hizmetlerinden Türkiye’nin faydalanması şartıyla, Batum, Gürcistan’a bırakılacaktır.

2.Ermeni ve Gürcüler ile yapılan antlaşmalar kabul edilecektir.

3.Boğazların yönetimi, Türkiye’nin egemenlik hakları korunmak şartıyla Karadeniz’e kıyısı olan devlet lerce düzenlenecektir.

4.Birinin tanımadığı uluslararası antlaşmayı diğeri de tanımayacaktır.

5.Osmanlı Devleti ile Rus Çarlığı’nın yaptığı ant laşmalar geçersiz sayılacaktır.

6.Artvin ve Ardahan TBMM’de kalacaktır.

7.Gerekli durumlarda karşılıklı yardımlaşılacaktır.

Antlaşmanın Önemi:

1.İlk defa Avrupalı bir devlet, antlaşma imzalayarak TBMM’yi ve Misak-ı Milli’yi tanıdı

2.Rusya, Sevr Antlaşması’nı geçersiz saydı

3.Batum’un Gürcistan’a bırakılması ile Misak-ı Milli’den ilk taviz verildi

4.Rusya kapitülasyonları kaldıran ilk devlet oldu

5.TBMM ile SSCB arasında ilk antlaşma imzalandı

6.Doğu cephesinin güvenliği pekiştirildi.

7.TBMM diplomatik bir zafer elde etti.

8.İşgalci devletlere karşı denge politikası izlenebil mesi için önemli bir koz elde edildi.

9.İki devlet karşılıklı olarak birbirinin rejimini ta nıdı.

Not: Rusya ile ilişkiler Mayıs 1920’de başlamış tır. Haziran 1920’de ise Rusya Misak-ı Milli’yi tanı mıştır.

İkinci İnönü Muharebesi (23 Mart-31 Mart 1921)

Sebepleri:

1.Londra Konferansı’nda TBMM’nin Sevr Antlaş ması’nı kabul etmemesi.

2.Yunanlıların Eskişehir’i ele geçirmek istemesi

3.Yunanlıların güçlerini Avrupalı devletlere göste rerek, onlardan yardım almak istemesi.

İsmet Paşa komutasındaki Türk ordusu Yunanlı ları ikinci defa durdurmayı başarmıştır.

Mustafa Kemal, İsmet Paşaya çektiği telgrafta “Siz orada yalnız düşmanı değil; milletin makûs talihini de yendiniz“ demiştir. 

Zaferin Önemi:

1.I. İnönü Zaferinin rastlantı olmadığı görüldü

2.Ordunun taarruza hazır olmadığı görüldü  

Not: 8 Nisan 1921’de Türk ordusu Aslıhanlar’da karşı taarruza geçtiyse de başarılı olamadı.

3.Cephenin güneyi de Refet Bele’den alınarak İsmet Paşa’nın komutasına verildi.

4.İtilaf bloğundaki ayrılık düşüncesi güçlendi.

Eskişehir-Kütahya Muharebeleri (10-24 Temmuz 1921)

Türk ordusunun daha fazla güçlenmeden imha edilmesi gerektiğine inanan Yunanlılar, 10 Tem muzda tekrar harekete geçmiştir. Zaferden emin olan Yunan kralı bu savaş öncesinde İzmir’e gel miştir.

Yunanlılar karşısında Türk ordusu tutunamayınca; Türk ordusunun yok olmasını önlemek isteyen Mustafa Kemal, İsmet Paşa’dan Türk ordusunu Sakarya’nın doğusuna çekmesini istedi. Yunanlılar Sakarya’nın doğusunu hem tam olarak bilmiyorlar; hem de Yunanlıların bu bölgeye ait savaş planları yoktu.

Önemi:

1.Türk ordusu Kurtuluş Savaşı esnasında ilk ve tek mağlubiyetini almıştır.

2.Afyon, Kütahya ve Eskişehir, Yunanlıların eline geçmiştir.

3.Mecliste tartışmalar başlamıştır.

4.Fransızlar barış yapmaktan vazgeçti.

Ordunun Sakarya’nın Doğusuna Çekilmesi ve Büyük Millet Meclisi’nin Tepkileri

İlerleyen Yunanlılar karşısında Türk ordusunun Sakarya’nın doğusuna çekilmesi mecliste ve ülkede karamsarlığa yol açtı.

Meclisteki bazı milletvekilleri başkentin Kay seri’ye taşınmasını teklif etmiştir.

Kuvay-ı Milliye’ye geri dönme tartışmaları başladı.

Mustafa Kemal’in Başkomutan Seçilmesi (5 Ağustos 1921)

Kanunun Çıkarılma Sebebi:

Olağan üstü durumdan dolayı kararların hızlı alınıp; hızlı uygulanması gerekiyordu.

Mustafa Kemal, millî iradeye olan saygısından dolayı başkomutanlık yetkisini meclisten sadece üç aylık kısa bir süre için istemiştir. Başkomutanlık yetkisi daha sonradan, Büyük Taarruz öncesinde süresiz olmak üzere (20 Temmuz 1922), iki defa uzatıldıysa da Cumhuriyet’in ilanı ile sona ermiştir.

Önemi:

1.Meclis ilk defa bütün yetkilerini bir kişiye ver miştir.

2.Mustafa Kemal, tekrar askerlik mesleğine dön müştür.

3.Mustafa Kemal, Kurtuluş Savaşını daha rahat idare etme imkânına kavuşmuştur.

Başkomutanın Yetki ve Sorumlulukları:

1.Meclisin tüm yetkilerini taşır.

2.Meclis kararı ile yetki süresi uzatılır.

3.Kararları kanun niteliğindedir.

4.Görev süresi dolmadan yargılanamaz

Açıklama:

Başkomutanlık süresinin uzatılması ve süresiz hale getirilmesi; meclisin Mustafa Kemal’e güvendiğini ve Mustafa Kemal’in başkomutanlık yetkisini iyi kullandığını gösterir.

Tekâlif-İ Milliye Emirleri (7-8 Ağustos 1921)

Kanunun Çıkarılış Sebebi:

Türk ordusunun taarruz gücüne ulaşabilmesi için Türk milleti topyekûn seferber edilmek istenmiştir.

Maddeleri:

1.Her ilçede bir Tekâlif-i Milliye Komisyonu kurula caktır.

2.Kanunun uygulanması için İstiklal Mahkemeleri çalışacaktır

3.Her aile bir giyimlik elbise; bir çift çorap; bir çift çarık verecektir.

4.Bedeli sonradan ödenmek üzere; halk ve esnafın elinde bulunan yiyecek, giyecek gibi her türlü temel gereksinim maddeleri ve teknik araç gereçlerle ulaşım araç gereçlerinin %40’ına el konulacaktır.

5.Halk elinde bulunan ulaşım araçları ile her ay Milli Mücadele adına 100 kilometre taşıma yapa caktır.

6.Gerekirse sahipsiz mallara el konulacaktır.

7.Halk elinde bulunan silah ve cephanenin tümünü teslim edecektir.

8.Gerektiğinde, zanaat erbabı orduya katılacaktır.

Açıklamalar:

1.Halktan yardımlar toplanamadan Sakarya Savaşı başlamıştır.

2.Bu vergiler, Osmanlı zamanında toplanan avarız vergisi ile benzerlik gösterir.          

Sakarya Meydan Savaşı (23 Ağustos-12 Eylül 1921)

Yunanlılar, Ankara’ya kadar ilerleyerek savaşı kesin olarak sonuçlandırmak için harekete geçmiş tir.

Yüz kilometrelik bir alana yayılmış olan Türk ordusu düşman karşısında dağılma emareleri gös terdiyse de; Mustafa Kemal’in “Hattı müdafaa yok tur. Sathı müdafaa vardır. O satıh tüm vatandır. Vatanın her karış toprağı vatandaşın kanı ile ıslanma dıkça terk olunamaz” sözü Türk askerinin savunma azmini artırmıştır. 

10 Eylül’den itibaren kendisini toparlayan Türk ordusu, Yunanlıları, durdurduğu gibi; Sakarya Nehri’nin batısına atmayı da başar­mıştır. Ordunun taarruz gücü olmadığı için savaşa devam etmemiştir.

İngilizler, Yunanlılara zaman kazandırmak için ateşkes teklifinde bulundular:

1.Savaş durdurulacak.

2.İki tarafın kuvvetleri denetlenecek.

3.Kuvvetler artırılmayacak.

4.Askersiz ara bölge oluşturulacak.

5.İtilaflar her iki tarafın askeri gücünü denetleyebilecek. 

Bağımsızlık olgusu ile bağdaşmayan bu ateşkes önerisi ilke olarak kabul edildiyse de; TBMM bu ateşkesin şartlarını bütün olarak kabul etmedi. 

TBMM ateşkesin tam olarak kabul edilebilmesi için Yunanlıların Anadolu’yu terk etmesini iste miştir. Fakat asıl amaçları Yunanlılara zaman ka zandırmak olan işgal devletleri bu öneriyi kabul etmemiştir. 

Açıklamalar:

·  Türk ordusu, Kurtuluş Savaşı’nda, en fazla Sa karya Savaşı’nda şehit vermiştir.

·  Türkler ve Yunanlılar, Sakarya Savaşı’nda uçak kullanmıştır. 

Sakarya Zaferi’nin Önemi:

1.Türk ordusunun II. Viyana Bozgunu’ndan beri devam eden geri çekilişi ve savunması sona erip; taarruz dönemi başladı.

2.İtilaf bloğu dağıldı.

3.İtalyanlar, Anadolu’yu terk etti.

4.Fransa ile TBMM arasında Ankara Antlaşması imzalandı

5.İngiltere ile 22 Ekim 1921’de TBMM esir müba delesi antlaşması imzaladı

6.Azerbaycan, Gürcistan, Ermenistan ile TBMM arasında Kars Antlaşması imzalandı.

7.2 Ocak 1922’de TBMM ile Ukrayna arasında dostluk antlaşması imzalandı

8.İngilizler, TBMM’ye ateşkes teklifinde bulundu.

9.Yunanlıların taarruz gücü kırıldı.

10.Mustafa Kemal’e gazilik unvanı ve mareşallik rütbesi verildi (19 Eylül 1921).

11.Yunanlılar Doğu Trakya üzerinden İstanbul’a yapmak istedikleri saldırıdan vazgeçtiler.                  

Kars Antlaşması (13 Ekim 1921)

Sakarya Zaferi Ermenistan, Azerbaycan ve Gürcistan’ı Rusya’nın da teşviki ile TBMM ile ant laşma imzalamaya yönlendirdi.

TBMM ile üç Sovyet cumhuriyeti arasındaki antlaşma Türkiye’nin doğu sınırına son halini verdi. (Türkiye’nin Batum’un liman hizmetlerinden faydalanma hakkı da sona erdi.)

Ankara Antlaşması (20 Ekim 1921)

Sebepleri:

1.TBMM’ni Sakarya Zaferi kazanması.

2.Fransızların Yunan zaferinden ümidini kesmesi

3.İngiltere’nin Almanya’ya yaklaşmaya başlaması

4.Türklerin her türlü bölücü harekete karşı olması ve bu tür pürüzleri gidermek için mücadeleyi göze alması

Açıklama:

Fransa ile TBMM arasında Eskişehir-Kütahya Savaşlarından önce barış görüşmeleri başlamış; fakat Türk ordusunun bu savaştaki başarı sızlığı Fransızları ümitlendirmiş ve Fransızlar Yu nanistan ile Türkler arasındaki mücadelenin kesin sonucunu beklemeye başlamıştır. 

Antlaşmanın İçeriği:

1.Fransa işgali altında bulunan Adana ve Antep’i terk edecektir.

2.Hatay ve İskenderun Fransa’nın mandaterliği altında bulunan Suriye’de kalacaktır.

3.Fransa Hatay’ın nüfusuna ve kültürüne müdahale etmeyecektir.

4.Fransa bölgeden çekilmek zorunda kalırsa; Hatay ve civarını Suriye’ye bırakmayacaktır.

Açıklama:

Bu madde Mustafa Kemal’in ileri gö rüşlülüğünü gösterir. Çünkü Fransa 1936’da böl geyi terk edecek ve bölge deki statünün yeniden belirlenmesi gerekecektir. 

Önemi:

1.Güney cephesi kapanmıştır.

2.Misak-ı milliden taviz verilmiştir.

3.Dış politikada başarılı ve sözü geçer olmanın şartının iç politikada da başarılı olmaktan geçtiği görülmüştür.

4.Güney sınırı ilk haliyle çizilmiştir.

5.İtilaf bloğu parçalanmıştır.

6.Adana ve Antep kurtarıldı.

7.Hatay, Misak-ı Milli sınırlarının dışında kaldı.

8.Güneydeki Ermeni sorunu kapandı.

İtilaf Devletleri’nin Barış Teklifleri

·  22 Mart 1922’de İtilaf Devletleri, dışişleri bakanları Türk ve Yunan taraflarına ateşkes teklifinde bulundular.

·  Teklifte, iki taraf arasında askersiz bir bölge bırakılması, iki tarafın asker ve silah bakımından İtilaf Devletleri’nce denetim altına alınması ve çatışmaların 3 ay süreyle durdurulması vardı.

·  Türk tarafı bağımsızlık anlayışına ters düşen denetim teklifini kabul etmediğini bildirdi.

·  Ateşkesin ancak, yabancı kuvvetlerin yurdu tamamen terk etmeleriyle mümkün olabileceği belirtildi.

·  26 Mart 1922’de Paris’te bulunan İtilaf Devletleri, dışişleri bakanları barış esaslarını bildirdiler.Bu teklifler, Sevr Antlaşması’nın hafifletilmiş bir haliydi. TBMM’nin karşı teklifleri reddedilince Büyük Taarruz hazırlıkları başlamıştır. 

12283
0
0
Yorum Yaz